Karadul Pulsarları Ezber Bozuyor

Dünyadan 3.000 ışıkyılı uzaklıkta, kara dul ikilisi olarak bilinen nadir bir yamyam sistem kendine yakın bir yoldaş yıldızla vahşi bir şekilde besleniyor.

Şu anda Samanyolu galaksisinde yaklaşık iki düzine kara dul ikili sistemi biliniyor. Tipik olarak , bir süpernovaya eşlik eden bir yıldızdan madde çalan devasa bir yıldız, dönen nötron yıldızı kalıntısı olan bir atarcayı sömürüyor. Tüketilen madde pulsarın yüzeyinde biriktikçe, yoldaşını daha da aşındıran ve yok eden bir X-ışını ve gama ışını selini serbest bırakıyor.

ZTF J1406+1222 olarak adlandırılan ve yeni keşfedilen kara dul ikilisi (sayılar onun gökyüzündeki koordinatlarına atıfta bulunur), pulsar ve yoldaşının yörünge dansında kilitli olduğu bilinen en sıkı kara dul ikili sistemidir. Ayrıca sistemde 10.000 yıllık çok geniş bir yörüngede üçüncü bir daha yıldız var.

Kevin Burdge liderliğindeki Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden bilim adamları, Kaliforniya’daki Palomar Gözlemevi’ndeki Zwicky Geçici Tesisi tarafından toplanan verilerde ZTF J1406+1222 buldular. Toplanan madde pulsarın üzerine düştüğünde, sağladığı ekstra açısal momentum, pulsarı saniyede yüzlerce kez dönmeye başlayacak kadar döndürmeye çalışır. Bu tür hızlı dönen pulsarlara milisaniyelik pulsarlar denir.

Atarca döndükçe, yoldaş yıldızın pulsara bakan tarafını ısıtarak yüksek miktarda radyasyon salıyor. Burdge’ın ekibi, bunun yoldaşın iki yarım küresi arasında önemli bir parlaklık farkı yaratacağını ve yoldaş yıldız ve pulsarın birbirinin yörüngesinde dolanırken, yıldızın ilk önce daha parlak olan atarcaya bakan tarafını ve sonra soğuk uzak tarafında madde söktüğünü iletiyor.

Burdge bir basın açıklamasında, “Doğrudan pulsarı aramak yerine, pişirdiği yıldızı aramayı deneyin diye düşündüm” dedi.

Bunun işe yarayacağını doğrulamak için, Burdge’ın ekibi önce bu yöntemi daha önce bilinen bazı kara dul ikili sistemilerini tanımlamak için kullandı. Ardından, Zwicky Geçici Tesisi tarafından toplanan verileri inceledikten sonra, parlaklığı her saat 13 kat değişen ve daha önce bilinen herhangi bir değişen yıldız türüyle ilişkili görünmeyen yeni bir nesne belirlediler. Bu ZTF J1406+1222 idi ve Avrupa Uzay Ajansı’nın Gaia astrometrik görevinden elde edilen arşiv verilerinin daha fazla incelenmesi, üçüncü yıldızın geniş bir yörüngede varlığını ortaya çıkardı.

Bir sanatçının, eşlik eden bir yıldızdan bir kara dul pulsar yırtma malzemesi izlenimi. (İmaj kredisi: NASA’nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi)

Bununla birlikte, ZTF J1406+1222, ondan gelen hiçbir X-ışını veya gama-ışını algılanmadığından, tipik bir kara dul ikili sistemi gibi görünmüyor. Bu radyasyonun tespiti, bir pulsar toplayan maddenin varlığını doğrulamak için gereklidir. Sonuç olarak, sistem şimdilik sadece bir aday olarak görülüyor.

Burdge, “Her şey bunun bir kara dul ikili dosyası olduğuna işaret ediyor gibi görünüyor,” dedi. “Ama bununla ilgili birkaç tuhaf şey var, bu yüzden tamamen yeni bir şey olması mümkün.

Bu tür kümeler Samanyolu galaksimizin merkezine çok yakın dolaşırlarsa, süper kütleli kara delikten gelen yerçekimi gelgitleri kümeleri parçalayabilir ve yıldızlarını galaksinin her yerine dağıtabilir.

Burdge, “Karmaşık bir doğum senaryosu” dedi. “Bu sistem muhtemelen Samanyolu’nun etrafında güneşin etrafında olduğundan daha uzun süredir yüzüyor.”

Bu yazı Astrafizik.com tarafından Türkçeye aktarılmış olup yazının aslı space.com sitesine aittir, orijinaline mümkün olduğunca sadık kalmak koşuluyla dilimize çevirilmis olsa da editoryal tarafından katkıda bulunulmuştur. Bu sebeple Astrafizik.com içerik izinlerine tabidir. Astrafizik.com referans gösterilmek koşuluyla kullanıma izin verilmiştir.

Kaynak: https://www.space.com/black-widow-pulsar-eats-companion-star

Çeviri: Sinan YAVUZ

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Popüler Makaleler

More from author

Dünya Dışı Yaşam Macerası 3. Bölüm

Serimizin birinci ya da ikinci yazılarını eğer okumadıysanız okumanızı tavsiye ederiz. İkinci yazımızda sizlerle Dünya dışı canlılardan, şu ana kadar Dünya dışında amip boyutunda...

Dünya Dışı Yaşam Macerası 2. Bölüm

Serinin ilk yazısına buradan ulaşabilirsiniz. Bir önceki yazımızda kısaca Dünya'mızın, Güneş sistemimizin ve hatta galaksimizin sınırlı bir ömrü olduğundan ve bu sebeple insanlığın ebediyyen...

Dünya Dışı Yaşam Macerası 1. Bölüm

Değerli okuyucular yaklaşık 3 yazıdan oluşak bu yazı dizisinde insanlığın Dünya dışı kolonileşme serüveni, Dünya dışı yaşam, uzaylı kavramının irdelenmesi ve son yazıda da...