Günün Resmi: Güneş Yılanı

Kısaca: “Güneş yılanı”, ESA’nın Solar Orbiter uzay aracının 5 Eylül 2022’de görüntülediği, Güneş atmosferindeki manyetik alanlarla tutulan görece soğuk bir plazma tüpüdür. Bu yılan biçimli yapı, Güneş’in diski boyunca uzanan bir manyetik filaman boyunca yaklaşık üç saatte, saniyede yaklaşık 170 kilometre hızla ilerledi. Çıktığı etkin bölge kısa süre sonra patlayarak uzaya milyarlarca ton plazma fırlattı.

Güneş yılanı nedir?

Görüntü, Solar Orbiter’ın Aşırı Morötesi Görüntüleyicisi (EUI) ile çekilen karelerin hızlandırılmış bir filme dönüştürülmesiyle elde edildi. Filmde ince, kıvrımlı bir yapı Güneş yüzeyinin bir yanından diğerine doğru “süzülüyor”. Bu yapı aslında Güneş’in milyonlarca derecelik dış atmosferi (korona) içinde, çevresinden çok daha soğuk ve yoğun plazmadan oluşan bir tüptür. Plazmayı yerinde tutan şey, Güneş’in iç hareketleriyle bükülüp gerilen manyetik alan çizgileridir.

Benzer yapılar Güneş diskinin önünde görüldüğünde filaman, Güneş’in kenarından uzaya taştıklarında ise prominens (Güneş fışkırması) adını alır. Bu sefer görülen “yılan”, uzun bir filamanın içindeki manyetik yapı boyunca hareket eden bir plazma akışıydı.

Yılandan sonra ne oldu?

Yılanın çıktığı etkin bölge kısa süre sonra patladı ve bir koronal kütle atımıyla uzaya milyarlarca ton plazma fırlattı. ESA’ya göre bu olay, Solar Orbiter’ın Enerjik Parçacık Dedektörü’nün o zamana kadar kaydettiği en güçlü enerjik parçacık olaylarından biriydi; püsküren plazma bulutu NASA’nın Parker Solar Probe aracının üzerinden geçti ve aracın aletleri içeriğini doğrudan ölçtü. Bilim insanları yılanın bu patlamanın habercisi olup olmadığını araştırıyor.

Solar Orbiter görüntüyü çektiğinde 12 Ekim 2022’deki yakın geçişi için Güneş’e yaklaşıyordu. Aracın amacı Güneş’i yakından ve ilk kez kutup bölgelerini de görecek açılardan incelemek; böylece Güneş rüzgârının ve Dünya’yı etkileyen güneş fırtınalarının nasıl oluştuğunu anlamak.

Sık sorulan sorular

Güneş yılanı Dünya için tehlikeli mi?

Hayır. Yılanın kendisi Güneş atmosferindeki bir plazma akışıdır. Ardından gelen patlama da Dünya’yı etkilemedi. Dünya’ya yönelen güçlü atımlar kutup ışıklarına ve uydu, haberleşme ve elektrik şebekelerinde aksaklıklara yol açabilir.

Solar Orbiter nedir?

ESA ile NASA’nın ortak yürüttüğü, Şubat 2020’de fırlatılan bir Güneş gözlem aracıdır. Güneş’e Merkür’ün yörüngesinden daha fazla yaklaşarak Güneş yüzeyini ve atmosferini altı uzaktan algılama ve dört yerinde ölçüm aletiyle inceler.

Kaynaklar

• Solar snake spotted slithering across Sun’s surface, ESA, Kasım 2022.
• Solar Orbiter, ESA.
• Görüntü: ESA & NASA/Solar Orbiter/EUI ekibi.