Evrende Kaç Galaksi Var? Sayınca Başınız Dönecek

Kısaca: Kimse tek tek saymadı, ama tahmin edebiliyoruz: Gözlemlenebilir evrende yüz milyarlarca galaksi var. Hubble Uzay Teleskobu’nun derin görüntülerine dayanan klasik tahmin 100–200 milyar; çok sönük cüce galaksileri de hesaba katan 2016 tarihli bir çalışma ise en az 2 trilyon sonucuna ulaştı. NASA’nın New Horizons aracının Plüton’un ötesinden yaptığı ölçümler ise gökyüzünde saklanan trilyonlarca sönük galaksiye yer olmadığını, sayının büyük olasılıkla yüz milyarlar mertebesinde olduğunu gösteriyor.

Kısa cevap: Kimse saymadı, ama hesaplayabiliyoruz

Gece gökyüzüne bakıp yıldız saymayı denediniz mi? Şimdi aynı şeyi galaksilerle yapmayı düşünün. Ama önce bir uyarı: Saniyede bir galaksi sayarsanız ve hiç ara vermezseniz, yalnızca 200 milyarı bitirmeniz yaklaşık 6.300 yıl sürer. Çay molası vermeyi hiç düşünmeyin.

Neyse ki gökbilimciler galaksileri tek tek saymıyor. Bunun yerine seçim sonuçlarını tahmin eden bir anketçi gibi çalışıyorlar: Gökyüzünün minicik bir bölümünü olabildiğince derinlemesine fotoğraflıyor, oradaki galaksileri sayıyor ve sonucu bütün gökyüzüne ölçekliyorlar. Evren büyük ölçekte her yönde aşağı yukarı aynı göründüğü için bu yöntem şaşırtıcı derecede iyi çalışıyor.

Ama işin bir püf noktası var: Sonuç, ne kadar sönük bir galaksiyi “görebildiğinize” ve en küçük hangi yıldız topluluğuna “galaksi” dediğinize sıkı sıkıya bağlı. Tahminlerin 100 milyardan 2 trilyona kadar savrulmasının sebebi de tam olarak bu.

Hubble’ın “boş gökyüzü” kumarı

1995’in sonunda Uzay Teleskobu Bilim Enstitüsü’nün direktörü Robert Williams cesur bir karar verdi: Direktöre ayrılan gözlem süresini kullanarak dünyanın en değerli teleskobunu, Büyük Ayı takımyıldızında görünürde hiçbir şey olmayan kapkara bir noktaya çevirdi. Değerli teleskop zamanını “boş” bir gökyüzüne harcamak, o günlerde pek çok kişiye kumar gibi geliyordu.

Hubble 18–28 Aralık 1995 arasında, 10 gün boyunca aynı noktaya baktı ve 342 ayrı poz çekti. Ortaya çıkan Hubble Derin Alanı astronomi tarihinin en ünlü fotoğraflarından biri oldu: Kol boyu uzaklıkta tutulan bir toplu iğne başı kadar küçük o “boş” alanda yaklaşık 3.000 galaksi vardı. Her biri milyarlarca yıldız barındıran 3.000 galaksi… bir toplu iğne başının arkasında.

2004’te Hubble çıtayı daha da yükseltti. Fırın (Fornax) takımyıldızındaki bir alana toplam 11,3 gün poz vererek Hubble Ultra Derin Alanı‘nı çekti. Dolunay’ın onda biri genişliğindeki bu küçük karede yaklaşık 10.000 galaksi seçiliyordu. 2012’de bu alanın merkezine ait on yıllık görüntüler birleştirildi ve eXtreme Deep Field adı verilen daha da küçük bir karede 5.500 galaksi tespit edildi.

Kendiniz hesaplayın: Bir avuç gökyüzünden 155 milyar galaksiye

Şimdi gelelim en eğlenceli kısma. Kâğıt kaleme gerek yok; işlem dört adım.

Bu hesabın tek bir zayıf noktası var: Hubble ancak yeterince parlak galaksileri görebiliyor. Fotoğrafa yansımayacak kadar küçük ve sönük galaksiler sayıya hiç girmiyor. 2016’daki büyük sıçrama da tam olarak bu açıktan doğdu.

2016: “En az 2 trilyon galaksi!”

İngiltere’deki Nottingham Üniversitesi’nden Christopher Conselice ve ekibi, Hubble başta olmak üzere birçok teleskobun derin görüntülerini üç boyutlu bir haritaya dönüştürdü ve evrenin farklı çağlarında belirli bir hacimde kaç galaksi bulunduğunu ölçtü. Ardından görünen galaksilerin dağılımından yola çıkarak, teleskopların göremeyeceği kadar küçük ve sönük, kütleleri Samanyolu’nun uydu galaksilerine benzeyen cüce galaksilerin sayısını hesapladı.

Sonuç ezberleri bozdu: Gözlemlenebilir evrende en az 2 trilyon galaksi olmalıydı; yani eski tahminin yaklaşık 10 katı. Üstelik bu galaksilerin yüzde 90’ından fazlası, bugünkü teleskoplarla görülemeyecek kadar sönüktü.

Çalışmanın ikinci şaşırtıcı bulgusu da vardı: Evren birkaç milyar yaşındayken belirli bir hacimde bugünkünden yaklaşık 10 kat fazla galaksi bulunuyordu. Demek ki galaksiler zaman içinde çarpışıp birleşerek azaldı. Bu yüzden “2 trilyon” sayısını, belirli bir anda yan yana duran galaksilerin değil, ışığı evrenin farklı çağlarından bize ulaşan bütün galaksilerin sayısı olarak düşünmek gerekir.

Plüton’un ötesinden gelen itiraz: Karanlık gerçekten karanlık

Gerçekten trilyonlarca görünmez galaksi varsa, tek tek seçilemeseler bile ışıkları birikir ve uzayın boş görünen arka planını hafifçe aydınlatırdı. Bu soluk ışıltıya kozmik optik arka plan denir. Ne yazık ki Dünya’nın yakınından bunu ölçmek neredeyse imkânsızdır: Güneş Sistemi’nin iç bölgesindeki toz, Güneş ışığını saçarak gökyüzünü bir sokak lambası gibi aydınlatır.

NASA’nın Plüton’u ziyaret eden New Horizons aracı ise bu tozun çok ötesindeydi. Tod Lauer ve ekibi 2021’de aracın kamerasıyla gökyüzünün ne kadar karanlık olduğunu ölçtü. Bulunan ışık, Hubble’ın gördüğü galaksilerin yaklaşık iki katını açıklamaya yetiyordu, ama on katını değil. Yani trilyonlarca sönük galaksiye pek yer kalmıyordu.

Ekip 2024’te, araç Dünya’dan 7,3 milyar kilometreden daha uzaktayken yaptığı yeni ölçümlerle analizi tekrarladı. Bu kez, bilinen bütün ışık kaynakları çıkarıldığında geriye kalan ışığın son 12,6 milyar yılda bütün galaksilerin ürettiği ışıkla tamamen uyumlu olduğu görüldü; bilinmeyen bir kaynağa işaret eden kayda değer bir fazlalık yoktu. Kısacası, gökyüzünde saklanan dev bir galaksi ordusu yok gibi görünüyor ve sayı büyük olasılıkla yüz milyarlar mertebesinde.

James Webb ne gördü?

2021’de fırlatılan James Webb Uzay Teleskobu, kızılötesi “gözleriyle” Hubble’ın göremediği çok daha uzak ve sönük galaksileri yakalıyor. Temmuz 2022’de yayımlanan ilk derin alan görüntüsü, kol boyu uzaklıkta tutulan bir kum tanesi kadar küçük bir gökyüzü parçasında binlerce galaksi gösteriyordu ve yalnızca 12,5 saatlik gözlemle elde edilmişti. Hubble’ın günler süren pozlarla ulaştığı derinliğe Webb kızılötesinde saatler içinde ulaşabiliyor.

Webb’in en çarpıcı bulgularından biri, erken evrende beklenenden daha fazla parlak galaksi bulunması. 2025’te doğrulanan MoM-z14 galaksisinin ışığı, evren yalnızca yaklaşık 280 milyon yaşındayken yola çıktı ve o güne kadarki en uzak galaksi rekorunu kırdı. Webb henüz evrenin tamamı için yeni bir galaksi sayısı vermiyor; ama geniş taramalarla yüz binlerce galaksiyi kataloglayarak sönük galaksilerin gerçekte ne kadar yaygın olduğunu ölçüyor. Bu ölçümler önümüzdeki yıllarda “yüz milyarlar mı, trilyonlar mı?” tartışmasını netleştirecek.

Bu arada uzak galaksileri görmemize doğa da yardım ediyor: Ön plandaki dev galaksi kümeleri, arkalarındaki galaksilerin ışığını bükerek büyüteç gibi davranıyor. Bu kütleçekimsel mercek etkisini Einstein Halkası Nedir? yazımızda anlattık.

Galaksi sayısı tahminlerinin kısa tarihi

Sayılar neden bu kadar farklı? Dört sebep

• “Galaksi” neye denir? Evrendeki galaksilerin büyük çoğunluğu, birkaç milyon ile birkaç milyar yıldızdan oluşan cüce galaksilerdir. Sayıma en küçük cüceleri katıp katmamak, sonucu katlarca değiştirir.
• Görebildiğimiz sınır: Her teleskobun göremediği bir sönüklük sınırı vardır. Bu sınırın altındaki galaksilerin sayısı modellerle tahmin edilir ve modeller birbirinden ayrışabilir.
• Zaman makinesi etkisi: Uzağa bakmak geçmişe bakmaktır. Erken evrende çok sayıda küçük galaksi vardı ve bunların çoğu sonradan birleşti. Hangi çağın galaksilerini saydığınız sonucu değiştirir.
• Gözlemlenebilir evrenin sınırı: Işığı bize henüz ulaşmamış bölgelerdeki galaksileri hiçbir teleskop göremez. Bütün tahminler yalnızca gözlemlenebilir evren için geçerlidir.

Gözlemlenebilir evrenin ötesinde kaç galaksi var?

Kimse bilmiyor ve belki hiçbir zaman bilemeyeceğiz. Evren yaklaşık 13,8 milyar yaşında; ama ışık bize doğru yol alırken uzay da genişlediği için, ışığını gördüğümüz en uzak bölgeler bugün bizden yaklaşık 46 milyar ışık yılı uzakta. Yani gözlemlenebilir evrenin çapı yaklaşık 93 milyar ışık yılı. Bu genişlemenin nasıl ışık hızını “aşabildiğini” Evrenin Genişleme Hızı Işık Hızını Aşabilir mi? yazımızda anlattık.

Bu sınırın ötesi de büyük olasılıkla galaksilerle dolu, ama ışıkları bize ulaşamıyor. Ölçümler evrenin düz olduğunu gösteriyor ve evren sonsuz bile olabilir; öyleyse toplam galaksi sayısı da sonsuz olurdu. Bu konuyu Evrenin Şekli Nedir? yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Samanyolu bu kalabalıkta nerede duruyor?

Bizim galaksimiz Samanyolu, 100 ile 400 milyar arasında yıldız barındıran, yaklaşık 100.000 ışık yılı genişliğinde sarmal bir galaksi. Ne kadar büyük olduğunu Samanyolu Galaksisi Ne Kadar Büyük? yazımızda anlattık. Samanyolu, Yerel Grup adı verilen küçük bir galaksi mahallesinin iki büyüğünden biri; diğeri yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı uzaktaki Andromeda. Mahallede ayrıca Büyük ve Küçük Macellan Bulutları gibi onlarca cüce galaksi var.

Mahallemiz de daha büyük bir şehrin parçası: 2014’te haritası çıkarılan Laniakea üstkümesi, yaklaşık 500 milyon ışık yılı genişliğinde ve 100.000 kadar galaksiyi barındırıyor. Laniakea, Hawai dilinde “ölçülemez cennet” anlamına geliyor. Evrendeki yüz milyarlarca galaksinin arasında, bu cennetin kenar mahallelerinden birinde yaşıyoruz.

Saymaya kalksanız ne olurdu?

Sık sorulan sorular

Evrende kaç galaksi var?

Gözlemlenebilir evrende yüz milyarlarca galaksi olduğu tahmin ediliyor. Hubble gözlemlerine dayanan klasik tahmin 100–200 milyar; çok sönük cüce galaksileri de hesaba katan 2016 tarihli bir çalışma ise en az 2 trilyon sonucuna ulaştı. New Horizons uzay aracının arka plan ışığı ölçümleri, sayının trilyonlardan çok yüz milyarlar mertebesinde olduğuna işaret ediyor.

Gözlemlenebilir evren ne kadar büyük?

Gözlemlenebilir evrenin çapı yaklaşık 93 milyar ışık yılıdır. Evren yaklaşık 13,8 milyar yaşında olduğu hâlde bu sayının daha büyük olması, ışık bize doğru yol alırken uzayın genişlemeye devam etmesinden kaynaklanır.

Bilinen en uzak galaksi hangisi?

James Webb Uzay Teleskobu ile 2025’te doğrulanan MoM-z14, 14,44 kırmızıya kayma değeriyle o güne kadarki en uzak galaksi rekorunu kırdı. Işığı, evren yalnızca yaklaşık 280 milyon yaşındayken yola çıktı.

Samanyolu’na en yakın galaksi hangisi?

En yakın büyük galaksi, yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı uzaklıktaki Andromeda’dır. Çok daha yakında ise Samanyolu’nun uydusu olan cüce galaksiler bulunur; Güney Yarımküre’den çıplak gözle görülebilen Büyük Macellan Bulutu yaklaşık 160.000 ışık yılı uzaklıktadır.

Samanyolu ile Andromeda çarpışacak mı?

Olası, ama kesin değil. Uzun süre birkaç milyar yıl içinde çarpışmanın kaçınılmaz olduğu düşünüldü. 2025’te Hubble ve Gaia verileriyle yapılan bir çalışma, önümüzdeki 10 milyar yıl içinde iki galaksinin birleşme olasılığını yaklaşık yüzde 50 olarak hesapladı.

Bir galaksi kaç yıldızdan oluşur?

Cüce galaksiler birkaç milyon ile birkaç milyar, Samanyolu gibi büyük sarmal galaksiler yüz milyarlarca, dev eliptik galaksiler ise trilyonlarca yıldız barındırabilir.

Kaynaklar

• Hubble Deep Fields, NASA.
• Hubble Ultra Deep Field, ESA/Hubble.
• Williams, R. E. ve ark. (1996). The Hubble Deep Field: Observations, Data Reduction, and Galaxy Photometry. The Astronomical Journal, 112, 1335.
• Conselice, C. J., Wilkinson, A., Duncan, K. ve Mortlock, A. (2016). The evolution of galaxy number density at z < 8 and its implications. The Astrophysical Journal, 830, 83.
• There are at least two trillion galaxies in the universe, Nottingham Üniversitesi, 2016.
• Lauer, T. R. ve ark. (2021). New Horizons Observations of the Cosmic Optical Background. The Astrophysical Journal, 906, 77.
• Postman, M. ve ark. (2024). New Synoptic Observations of the Cosmic Optical Background with New Horizons. The Astrophysical Journal, 972, 95.
• New Horizons Measurements Shed New Light on the Darkness of the Universe, STScI, 2024.
• NASA’s Webb Delivers Deepest Infrared Image of Universe Yet, NASA, 2022.
• Naidu, R. P. ve ark. (2025). A Cosmic Miracle: A Remarkably Luminous Galaxy at z = 14.44 Confirmed with JWST. arXiv:2505.11263.
• NASA Webb Pushes Boundaries of Observable Universe Closer to Big Bang, NASA.
• Tully, R. B., Courtois, H., Hoffman, Y. ve Pomarède, D. (2014). The Laniakea supercluster of galaxies. Nature, 513, 71–73.
• Sawala, T. ve ark. (2025). No certainty of a Milky Way–Andromeda collision. Nature Astronomy, 9, 1206–1217.
• How many stars are there in the Universe?, ESA.

Öne çıkan görsel: Astrafizik için hazırlanmış özgün bir derin alan illüstrasyonudur; gerçek bir teleskop görüntüsü değildir. Gerçek derin alan görüntüleri için yukarıdaki NASA ve ESA bağlantılarına bakabilirsiniz.

Bunlar da ilginizi çekebilir

• Samanyolu Galaksisi Ne Kadar Büyük?
• Evrenin Şekli Nedir? Evren Düz mü, Kapalı mı, Açık mı?
• Einstein Halkası Nedir?
• Bir Yıldız Nasıl Oluşur?
• Evrenin Genişleme Hızı Işık Hızını Aşabilir mi?
• Astrofizik Nedir?