Kısaca: Kedi Gözü Bulutsusu (NGC 6543), Ejderha takımyıldızında, Dünya’dan yaklaşık 3.000 ışık yılı uzaklıkta bulunan bir gezegenimsi bulutsudur. Güneş benzeri bir yıldızın ömrünün sonunda dış katmanlarını uzaya saçmasıyla oluştu. William Herschel 1786’da keşfetti; tayfı incelenen ilk gezegenimsi bulutsu olarak, bu cisimlerin yıldız kümesi değil sıcak gaz olduğunu gösterdi.
Kedi Gözü Bulutsusu hakkında temel bilgiler
| Katalog adı | NGC 6543 (Caldwell 6) |
| Türü | Gezegenimsi bulutsu |
| Takımyıldız | Ejderha (Draco) |
| Uzaklık | Yaklaşık 3.000 ışık yılı |
| Görünür parlaklık | 8,2 kadir (küçük bir teleskopla görülebilir) |
| Keşif | William Herschel, Şubat 1786 |
| Yapısı | En az 11 eşmerkezli halka; her biri yaklaşık 1.500 yılda bir atılmış bir madde kabuğunun kenarı |
Adındaki “gezegenimsi” sözcüğü yanıltıcıdır: bu bulutsuların gezegenlerle bir ilgisi yoktur, küçük teleskoplarda gezegen diskine benzedikleri için bu adı almışlardır. Merkezdeki sıcak yıldız çekirdeği, saçtığı gazı morötesi ışınımıyla iyonlaştırıp parlatır. İngiliz gökbilimci William Huggins 1864’te bulutsunun ışığını tayfına ayırdığında yıldızlara özgü sürekli tayf yerine tek tek parlak çizgiler gördü; bu, gezegenimsi bulutsuların seyrek, iyonlaşmış gazdan oluştuğunun ilk kanıtıydı. Bulutsu Kuzey Yarımküre’den en iyi yaz aylarında gözlenir.
Kedi Gözü Bulutsusu Yeniden Modellendi ve Plazma Jetleri Bulundu
Dünya’dan yaklaşık 3.000 ışıkyılı uzaklıkta, en karmaşık ve en az anlaşılan bulutsulardan biri, bir yıldızın ölüm sancılarının ardından kalan, gaz ve tozdan oluşan, dönen bir manzara bulunuyor. Yeni bir bilgisayar görselleştirmesi, Kedi Gözü Bulutsusu’nun 3 boyutlu yapısını ortaya koyuyor ve karmaşıklığını bir değil, bir çift ölmekte olan yıldızın nasıl şekillendirdiğini gösteriyor.
Hubble Uzay Teleskobu’ndan alınan görüntülere dayanan dijital rekonstrüksiyon, bulutsunun kenarlarında iki simetrik halkayı ortaya koyuyor. Ryan Clairmont ve meslektaşları, Royal Astronomical Society’nin Ekim ayı bildirimlerinde, bu halkaların, muhtemelen bulutsunun merkezindeki iki yıldızdan fırlayan ve dönen yüklü bir gaz jeti tarafından meydana geldiğini bildirdi.
Stanford Üniversitesi’nde lisans öğrencisi olan Clairmont, “90’ların başından beri bulutsunun yapısına ilişkin kapsamlı bir çalışma yapılmadığını fark ettim” diyor. Geçen yıl, San Diego’da bir lise öğrencisiyken, astronomik nesnelerin 3 boyutlu yapısını yeniden yapılandırmak için yazılım yazan Ilumbra adlı bilimsel bir görüntüleme şirketinde çalışan birkaç astrofizikçiye ulaştım ve yeni bir çalışma başlattım, diyor.
Ekip, Hubble görüntülerini, bulutsunun gazının hareketlerini ortaya çıkaran çeşitli dalga boylarında ışığın yer tabanlı gözlemleriyle birleştirdi. Hangi parçaların Dünya’ya doğru ve Dünya’dan uzaklaştığını bulmak, 3 boyutlu yapısını ortaya çıkarmaya yardımcı oldu.
Ekip, bulutsunun merkezinin her iki yanında iki parçadan oluşan halka tespit etti. Halkaların simetrisi ve tamamlanmamış doğası, bunların bulutsunun kalbinden fırlatılan ve daha sonra tam bir daireyi tamamlayamadan sönen bir plazma jetinin kalıntıları olduğunu gösteriyor. Almanya Kaiserslautern merkezli Ilumbra ortağı Wolfgang Steffen, bu tür jetlerin genellikle birbirinin yörüngesinde dönen iki yıldız arasındaki etkileşim yoluyla oluştuğunu söylüyor.
Çalışma Clairmont’a Science News yayınlayan Society for Science tarafından düzenlenen yıllık bir yarışma olan 2021 Uluslararası Bilim ve Mühendislik Fuarı’nda ödül kazandı.
Kaynak: https://www.sciencenews.org/article/cats-eye-nebula-3d-model-rings-jets
Kaynaklar
- Cat’s Eye Nebula (NGC 6543), ESA/Hubble.
- Caldwell 6, NASA Hubble Caldwell Kataloğu.
- Clairmont, R., Steffen, W. ve Koning, N. (2022). Morphokinematic modelling of the point-symmetric Cat’s Eye, NGC 6543. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 516, 2711–2717.
Bunlar da ilginizi çekebilir
- Bir Yıldız Nasıl Oluşur?
- Samanyolu Galaksisi Ne Kadar Büyük?
- Einstein Halkası Nedir?
- Emisyon Çizgileri Nedir?
Astrafizik sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
