Mars’ta Kar Yağar mı? Kuru Buz Karı, Su Buzu Karı ve Mars’ta Kış

Güncellendi: 27 Ekim 2026. Yazı baştan yazıldı; bilgiler ve kaynaklar yeniden doğrulandı.

Kısaca: Evet, Mars’ta kar yağar, hem de iki türlü. Kutuplarda kışın sıcaklık −123 °C‘ye iner ve havadaki karbondioksit donarak kuru buz karı olarak yere düşer; bu karın taneleri küp biçimlidir ve bir saç telinden incedir. Ayrıca geceleri bulutlardan su buzu karı yağar, ama ince havada çoğu yere ulaşmadan buharlaşır; NASA’nın Phoenix aracı bu karı 2008’de lazeriyle gözledi. Mars’ta kar hiçbir yerde bir metre kadar birikmeyi geçmez.

Mars’ta kar yağar mı?

Mars genellikle kuru, tozlu ve kızıl bir çöl olarak düşünülür. Ama gezegenin de mevsimleri vardır ve kışlar sert geçer. Mars’ın ekseni de Dünya’nınki gibi eğiktir (yaklaşık 25 derece), bu yüzden her yarımküre yılın bir bölümünde Güneş’ten uzağa döner ve kışa girer. Kutuplarda aylarca süren kış gecesinde sıcaklık −123 °C’ye kadar düşer.

Mars’ta kar yağışını hiç kimse doğrudan fotoğraflamadı. Kar daha çok kutuplarda, geceleri ve bulutların altında yağıyor; yörüngedeki kameralar bulutların altını göremiyor, kutup kışına dayanabilecek bir araç da henüz o bölgelere inmedi. Bilim insanları karı, insan gözünün göremediği ışığı algılayan aletlerle ve lazerle tespit ediyor.

Birinci tür: Kuru buz karı

Mars’ın atmosferi neredeyse tamamen karbondioksitten oluşur ve çok incedir: Yüzeydeki hava basıncı Dünya’dakinin yüzde 1’inden azdır. Bu basınçta karbondioksit yaklaşık −125 °C’de donar. Kış kutbunda sıcaklık bu sınıra indiğinde havadaki karbondioksit doğrudan katılaşır ve kuru buz karı olarak yağar. Dünya’da kuru buz dediğimiz şey de donmuş karbondioksittir.

NASA’nın Mars Keşif Yörünge Aracı’ndaki Mars İklim Ölçeri (Mars Climate Sounder), kızılötesi ışıkta bulutların içine bakarak güney kutbunun üstünde karbondioksit kar bulutları gördü. Ölçümler, bu karın su buzu karının aksine yere ulaştığını ve taneciklerin bir saç telinden ince olduğunu gösterdi.

Kuru buz kar tanelerinin bir özelliği daha var: Karbondioksit buzu dörtlü bir simetriyle donduğu için kar taneleri Dünya’daki altı kollu yıldızlara değil, minicik küplere benzer.

Kuru buz karı ve kırağısı her kış kutuplardan orta enlemlere doğru yayılan mevsimlik bir buz örtüsü oluşturur. Bu sırada atmosferdeki karbondioksitin dörtte birine yakını donup yere iner; bu yüzden Mars’ta hava basıncı yıl içinde belirgin biçimde değişir. İlkbaharda Güneş buz örtüsünü alttan ısıtır ve kuru buz eriyip sıvılaşmadan doğrudan gaza dönüşür. Güney kutbunda bu gaz, buzu delip toz püskürterek yörüngeden görülen örümcek ağına benzer izler bırakır.

İkinci tür: Su buzu karı

Mars’ın havasında az miktarda su buharı da vardır. Geceleri hava soğuyunca bu buhar birkaç kilometre yükseklikte ince buz bulutları oluşturur ve bu bulutlardan su buzu karı düşer.

NASA’nın Phoenix iniş aracı 2008’de Mars’ın kuzey kutup bölgesine indi ve havaya yeşil bir lazer ışını göndererek bulutları inceledi. Lazer, gece oluşan bulutlardan aşağı doğru düşen buz kristallerinin oluşturduğu kar şeritlerini gördü. 2017’de yayımlanan bir çalışma, bu bulutların içinde geceleri oluşan güçlü hava akımlarının kar fırtınalarına yol açabileceğini ve karın birkaç dakika içinde yere inebileceğini gösterdi. Ama Mars’ın ince ve kuru havasında su buzu karının çoğu yere ulaşmadan doğrudan buhara dönüşür.

Mars’ta kırağı ve kutup buzulları

Kar yağmasa da Mars’ta kırağı çok yaygındır. NASA’ya göre hem karbondioksit hem su buzu kırağısı, gezegenin çok daha geniş bir bölümünde kardan daha sık görülür. 1970’lerin sonunda Viking iniş araçları, yüzeyde sabahları beliren ince su buzu kırağısını fotoğrafladı.

Mars’ın iki kutbunda da kalıcı buz başlıkları vardır. Bu başlıklar büyük ölçüde su buzundan oluşur; güney kutbundaki başlığın üstü ince bir kuru buz tabakasıyla örtülüdür. Kutuplardaki katmanlı buz, milyonlarca yıllık iklim değişimlerinin kaydını saklar; tıpkı Dünya’daki buzul karotları gibi. Ayrıca orta enlemlerde toprağın hemen altında geniş su buzu katmanları bulunur; Phoenix de kazdığı toprağın birkaç santimetre altında buz buldu.

Mars’ta mevsimler nasıl işler?

Mars’ta mevsimleri yaratan şey, Dünya’da olduğu gibi eksenin eğikliğidir. Ama Mars’ın yörüngesi Dünya’nınkinden daha basıktır; gezegen Güneş’e yaklaştığı ve uzaklaştığı dönemlerde farklı hızlarla ilerler. Bu yüzden Mars’ta mevsimler eşit uzunlukta değildir: Kuzey yarımkürede ilkbahar 194 Mars günüyle en uzun mevsimdir. Güney yarımkürenin yazı ise Mars’ın Güneş’e en yakın olduğu döneme denk geldiği için daha kısa ve daha sıcaktır; gezegeni saran büyük toz fırtınaları da çoğunlukla bu dönemde başlar.

Mars’ta gün batımları da tersine renklidir: Gökyüzü gündüz sarımsı kahverengiyken gün batımında Güneş’in çevresi mavi görünür. Nedenini Gökyüzü Neden Mavi? yazımızda anlattık.

Güneş Sistemi’nde başka nerede kar yağar?

• Enceladus (Satürn’ün uydusu): Buz kabuğunun altındaki okyanustan güney kutbundaki çatlaklardan fışkıran su buharı uzayda donar ve bir kısmı kar olarak yüzeye geri yağar. Cassini aracı bu fıskiyelerin içinden geçti.
• Plüton: New Horizons aracının 2015’te çektiği görüntülerde Plüton’un ekvatorundaki dağların tepeleri, Dünya’daki karlı dağlara çarpıcı biçimde benzeyen metan kırağısıyla kaplıydı. 2020’de yayımlanan bir çalışma, bu kırağının Dünya’dakinden tamamen farklı bir süreçle oluştuğunu gösterdi.
• Titan (Satürn’ün uydusu): Kalın atmosferinde su yerine metan ve etan bulutları oluşur; yüzeyde metan yağmuru yağar ve metan gölleri bulunur.
• Triton (Neptün’ün uydusu): Yüzeyi donmuş azotla kaplıdır. Voyager 2 aracı 1989’da yüzeyden yükselen azot fıskiyeleri gözledi.
• Venüs: Yüzey kurşunu eritecek kadar sıcaktır, yani kar yağmaz. Ama radar görüntülerinde yüksek dağların tepeleri parlak görünür; bunun, kurşun ve bizmut sülfür gibi metal bileşiklerinden oluşan bir “metal kırağısı” olabileceği düşünülüyor.

İlgili rehber: Güneş Sistemi’nin Gezegenleri: Sıralama, Büyüklük ve Özellikler

Sık sorulan sorular

Mars’ta kar yağar mı?

Evet. Mars’ta iki tür kar yağar. Kutuplarda kışın havadaki karbondioksit donar ve kuru buz karı olarak yere iner. Ayrıca geceleri birkaç kilometre yükseklikteki bulutlardan su buzu karı düşer; ama Mars’ın ince havasında bu karın çoğu yere ulaşmadan buharlaşır.

Mars’taki kar neden küp biçimlidir?

Karbondioksit molekülleri donarken dörtlü bir simetriyle dizilir. Bu yüzden kuru buz kristalleri küp biçimini alır. Dünya’daki kar ise su buzundan oluşur ve su molekülleri altıgen bir düzen kurduğu için kar taneleri altı kolludur.

Mars’ta kar ne kadar birikir?

NASA’ya göre Mars’ın hiçbir bölgesinde kar birkaç ayaktan, yani yaklaşık bir metreden fazla birikmez ve karın çoğu çok düz bölgelere düşer. Kutupları kaplayan kalın buz başlıkları ise yılların, hatta milyonlarca yılın birikimidir.

Mars’ta sıcaklık kaç derece?

NASA’ya göre Mars’ta sıcaklık, ekvatorda yaz öğlelerinde 20 °C’ye kadar çıkabilir, en soğuk yerlerde ise yaklaşık −153 °C’ye kadar düşebilir. Kış kutuplarında sıcaklık −123 °C civarındadır; bu sıcaklıkta havadaki karbondioksit donar.

Mars’ta kış ne kadar sürer?

Bir Mars yılı 687 Dünya günü sürdüğü için mevsimler Dünya’dakinin yaklaşık iki katı uzundur. Mars’ın yörüngesi daha basık olduğu için mevsimler eşit de değildir: Kuzey yarımkürede ilkbahar 194 Mars günüyle en uzun mevsimdir.

Mars’ın kutuplarında ne var?

Mars’ın iki kutbunda da buz başlıkları vardır. Kalıcı başlıklar büyük ölçüde su buzundan oluşur; güney kutbundaki başlığın üstü ince bir kuru buz tabakasıyla örtülüdür. Her kış bunların üstüne kuru buz karı ve kırağısı birikir, ilkbaharda da gaza dönüşerek kaybolur.

Başka hangi gezegenlerde kar yağar?

Satürn’ün uydusu Enceladus’ta yer altı okyanusundan fışkıran su buharı donup kar olarak yüzeye geri yağar. Plüton’daki dağların tepeleri metan kırağısıyla kaplıdır. Titan’da metan yağmuru yağar. Venüs’ün yüksek dağlarındaki parlak tabakanın ise metal bileşiklerinden oluşan bir kırağı olabileceği düşünülüyor.

Kaynaklar

• NASA Explores a Winter Wonderland on Mars, NASA/JPL, 22 Aralık 2022.
• Mars: Facts, NASA Science.
• Whiteway, J. A. ve diğerleri (2009). Mars water-ice clouds and precipitation. Science, 325, 68–70.
• Hayne, P. O. ve diğerleri (2012). Carbon dioxide snow clouds on Mars: South polar winter observations by the Mars Climate Sounder. Journal of Geophysical Research: Planets, 117, E08014.
• Spiga, A. ve diğerleri (2017). Snow precipitation on Mars driven by cloud-induced night-time convection. Nature Geoscience, 10, 652–657.
• Bertrand, T. ve diğerleri (2020). Equatorial mountains on Pluto are covered by methane frosts resulting from a unique atmospheric process. Nature Communications, 11, 5056.

Bunlar da ilginizi çekebilir

• Gökyüzü Neden Mavi?
• Dünya Kaç Yaşında?
• Dünya Daha Hızlı Dönseydi Ne Olurdu?
• Kármán Çizgisi: Uzay Nerede Başlar?
• Astrofizik Nedir?