Karadeliklere Dair Yeni Bilgiler (2)

ilk yazımızı buradan okuyabilirsiniz.

Erken Kara Delik Fırtınaları

Sanatçının, bir galaksinin merkezinde bulunan süper kütleli bir kara delik tarafından yönlendirilen bir galaktik rüzgar illüstrasyonu. Karadelikten yayılan yoğun enerji, yıldızları oluşturan madde olan yıldızlararası maddeyi havaya uçuran devasa bir gaz akışı yaratır.(İmaj kredisi: ALMA (ESO/NAOJ/NRAO))

Hemen hemen bilinen her galaksinin merkezinde süper kütleli bir karadelik vardır, bu da iki kozmik varlık arasında sıkı bir ilişki olduğunu düşündürür. Ancak bilim adamları hala bir kara deliğin galaktik ev sahibini nasıl etkilediğini anlamıyorlar. Haziran ayında yayınlanan araştırma, neredeyse evrenin kendisi kadar eski olan 13 milyar yıllık bir galaksiden yüksek hızlı rüzgarların estiğini gösterdi. Bu, çevredeki gaz ve tozu tüketirken süper kütleli kara deliklerden çıkan galaktik rüzgarın en erken tespit edilen örneğidir. Ayrıca, kabaca 1,1 milyon mil (1,8 milyon km/sa) hızla hareket eden güçlü rüzgarlar, materyali galaksinin her yerine itecek ve muhtemelen yıldız oluşumunu engelleyecek kadar hızlı hareket etmektedirler. Bu, galaksilerin ve karadeliklerinin eski ve çok sıkı bir bağa sahip olduğunu gösteriyor.

Işık Yansımaları Einstein’ı haklı çıkarıyor

Kara Deliğin Arkasındaki Işığı Nasıl Gördük » Kozan Demircan

Stephen Hawking, bu yıl kara deliğin kazanmasını sağlayan tek kişi değildi. Temmuz ayında gökbilimciler, 1.8 milyar ışıkyılı uzaklıktaki Zwicky adlı sarmal bir galaksinin merkezindeki süper kütleli bir kara delikten parlayan X-ışınlarını yakaladılar. Araştırmacılar sadece kara deliğin önünden gelen ışığı tespit etmekle kalmadılar, aynı zamanda başlangıçta yerleştiremedikleri garip ışık yankıları bulmayı da başardılar. Bunların kara deliğin arkasından kaynaklandığı ortaya çıktı, bu da mamut varlığın uzay-zaman dokusunu o kadar çok büktüğünü ve ışığın kara deliğin bir tarafından diğerine çekildiğini gösteriyordu. Bu süreç tam olarak Einstein’ın genel görelilik kuramından beklenecek olan şeydir, ancak şimdiye kadar kesin olarak saptanmamıştı.

Uzaylılar Kara Delik Gücü Kullanıyor Olabilir

Bilim adamları, varsayımları ilgili verilerle bilgilendirildiği sürece spekülasyon yaratmaktan uzak değildir. Ağustos ayında, Tayvan’daki bir gökbilimci ekibi, teknolojik uzaylıların, bir yıldızı çevreleyen Dyson küreleri olarak bilinen varsayımsal mega yapılar kullanarak kara deliklerden enerji topladıklarını öne sürdü. Kara delikler karanlık olarak düşünülmelerine rağmen, kendilerini ısıtan ve ışık olarak yayan çevredeki maddelerle beslenirken büyük miktarda enerji yayarlar. Gökbilimciler, dünya dışı bir türün, enerji patlamalarını emmek için bir kara deliğin etrafına güneş panellerine benzer bir şeyle kaplı yörüngedeki platformları yerleştirip yerleştiremeyeceğini merak ettiler. Kara delikler yıldızlardan daha küçük olduğundan, bu, uzaylıların inşaat malzemelerinden tasarruf etmelerine ve potansiyel olarak inanılmaz miktarda güç toplamalarına olanak tanır. 

Gezici Kara Delikler Galaksimize Yerleşebilir

Düzensiz kara delikler, evrenin toplam kara delik kütlesinin %10’unu oluşturabilir.  (İmaj kredisi: Getty aracılığıyla Mark Garlick/Science Photo Library)

Samanyolu’nun eteklerinde yaklaşık 12 devasa görünmez kara delik gizleniyor olabilir. Bu, araştırmacıların yeni bir galaksi çarpışması simülasyonunun sonuçlarını yayınladıkları Ağustos ayındaki paket servisti. Bu tür anıtsal olaylar sırasında, yerçekimi kuvvetleri, güneşin kütlesinin milyonlarca veya milyarlarca katı ağırlığa sahip süper kütleli kara deliklerin uçup kozmosun mürekkepli derinliklerinde gezinmesine neden olabilir. Bunlardan bazıları daha sonra bizimki gibi gökadaların halelerine yerleşebilir ve Samanyolu büyüklüğünde bir gökadanın ortalama olarak yaklaşık 12 karadeliğe ev sahipliği yapması bekleniyor. Gökbilimciler, simülasyonlarının doğru olup olmadığını görmek için bu kayıp devleri nasıl arayacaklarını bulmayı umuyorlar.

En yakın kara delik çifti görüldü

Bu görüntü, Dünya’dan 89 milyon ışıkyılı uzaklıktaki NGC 7727’nin iki parlak galaktik çekirdeğinin yakın (sol) ve geniş (sağ) görünümlerini göstermektedir. Her çekirdek, merkezinde süper kütleli bir kara deliğe ev sahipliği yapar.(İmaj kredisi: ESO/Voggel ve diğerleri; ESO/VST ATLAS ekibi. Teşekkür: Durham University/CASU/WFAU)

Aralık ayında teleskoplar, kendi gezegenimize en yakın kara delik çiftinin, Dünya’dan yaklaşık 89 milyon ışıkyılı uzaklıkta Kova takımyıldızında birbirlerinin etrafında dönen bir ikilinin kanıtlarını yakaladılar. Önceki rekor sahibi kara delik çifti, bundan beş kat daha uzakta bulunuyor, bu da bilim adamlarının bu tür sistemleri öncekinden daha ayrıntılı olarak inceleme fırsatına sahip oldukları anlamına geliyor. İkilinin her iki üyesi de ağır sıkletlerdir – daha büyük olanın kütlesi neredeyse 154 milyon güneşten oluşurken, daha küçük olanın kütlesi yıldızımızdan 6,3 milyon kat daha fazladır. Sadece 1.600 ışıkyılı uzaklıkta, kozmik açıdan küçük bir farkla ve 250 milyon yıl sonra dev bir kara delikte birleşeceklerini gösteren başka bir rekorla birbirlerinin yörüngesinde dönüyorlar.

Galaksisi için çok büyük bir kara delik

Leo I cüce galaksisinin merkezinde devasa bir kara delik var. (Resim kredisi: ESA/Gaia/DPAC; SDSS (iç metin))

Yaklaşık 820.000 ışıkyılı uzaklıkta kendi yörüngemizde dönen küçücük bir galakside bir tuhaflık var gibi görünüyor. Samanyolu’ndan 50 kat daha küçük olan Aslan I cüce gökadası, Samanyolu’nun merkezindeki kara delik ile hemen hemen aynı kütleye sahip büyük boyutlu bir kara deliğe ev sahipliği yapıyor. Gökbilimciler, böylesine büyük bir kara deliğin bu kadar küçük bir galakside nasıl yerleştiğine şaşırıyorlar. Austin, Texas Üniversitesi’nde astronomi doktorası mezunu olan María José Bustamante yaptığı açıklamada, “Cüce küresel galaksilerde bu tür bir kara delik için bir açıklama yok” dedi. Bunun hem karadelik hem de galaktik evrim için tam olarak ne anlama geldiğini anlamak, önümüzdeki yılları beklemek zorunda kalacak. 

Bu yazı Astrafizik.com tarafından Türkçeye aktarılmış olup yazının aslı  space.com sitesine aittir, orijinaline mümkün olduğunca sadık kalmak koşuluyla dilimize çevirilmis olsa da editoryal tarafından katkıda bulunulmuştur. Bu sebeple Astrafizik.com içerik izinlerine tabidir. Astrafizik.com referans gösterilmek koşuluyla kullanıma izin verilmiştir.

Kaynak: https://www.space.com/black-holes-science-discoveries-2021

Çeviri: Sinan YAVUZ

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Popüler Makaleler

More from author

Dünya Dışı Yaşam Macerası 3. Bölüm

Serimizin birinci ya da ikinci yazılarını eğer okumadıysanız okumanızı tavsiye ederiz. İkinci yazımızda sizlerle Dünya dışı canlılardan, şu ana kadar Dünya dışında amip boyutunda...

Dünya Dışı Yaşam Macerası 2. Bölüm

Serinin ilk yazısına buradan ulaşabilirsiniz. Bir önceki yazımızda kısaca Dünya'mızın, Güneş sistemimizin ve hatta galaksimizin sınırlı bir ömrü olduğundan ve bu sebeple insanlığın ebediyyen...

Dünya Dışı Yaşam Macerası 1. Bölüm

Değerli okuyucular yaklaşık 3 yazıdan oluşak bu yazı dizisinde insanlığın Dünya dışı kolonileşme serüveni, Dünya dışı yaşam, uzaylı kavramının irdelenmesi ve son yazıda da...