Karadeliklere Dair Yeni Bilgiler (1)

2021 Yılında karadelikler hakkında gerçekten çılgın şeyler öğrendik. Gelin beraber hepsine göz atalım.

Bu resim, yörüngedeki bir diskte madde girdap gibi dönerken, üstünde ve altında hızlı hareket eden plazma jetleri yayan bir kara deliği göstermektedir. (İmaj kredisi: NASA’nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi)

Kara delikler üzerinde çalışan bilim adamları, alanlarının her yıl şaşırtıcı ve akıllara durgunluk veren bulgular sunacağından eminler. 2021 yılında, bu garip yerçekimi canavarlarıyla ilgili birçok heyecan verici yeni sonuç elde edildi. Burada, bu yılın en büyüleyici kara delik keşiflerine ve bunların evren hakkındaki anlayışımızı nasıl geliştirdiğine birlikte göz atacağız. 

En Hızlı Dönen Kara Delik 

Dünya'ya en yakın kara delik keşfedildi! Kara delik nedir? - Teknolojiden  Son Dakika Haberler

En iyi çalışılmış kara delikler bile hala sürprizler sunuyor. Şubat ayında fizikçiler, aynı zamanda var olduğu doğrulanan ilk kara delik olan Cygnus X-1 sisteminin kalbinde bulunan kozmik canavarın özelliklerine ilişkin tahminlerini revize ettiler. Başlangıçta yaklaşık 60 yıl önce keşfedilen Cygnus X-1 kara deliğinin, önceden düşünülenden %50 daha büyük olduğu, bu da onu güneşin kütlesinden 21 katı daha büyük yaptığı ve ışık hızına çok yakın bir hızla döndüğü ve kara delikler adna yeni bir rekor kırdığı bulundu. Cygnus X-1’deki kara delik, yaklaşık 7.200 ışıkyılı uzaklıkta yer alıyor ve yavaş yavaş mavi bir süperdev bu yıldızı tüketiyor ve araştırmacılar bu süreçlere dair yeni öngörüler sağlıyor.

Spagetti Yıldız

Kara delik, şanssız yıldızı spagetti yaptı - Son Dakika Haberler

Bir yıldız, kara deliğin sınırlarına çok yakın dolaştığında, yerçekimi kuvvetleri onu kara deliğin ağzından emilen uzun ipliklere ayırır. “Spagettileşme” olarak bilinen bu süreç, yıldız malzemesi sürtünme yoluyla ısınırken ışık üretir ve gökbilimcilerin tüyler ürpertici bulduğu hareket tüm görkemiyle kendini gösterir. Mayıs ayında, ratırmacılar Dünya’dan 750 milyon ışık yılı uzaklıkta ve Güneş’ten 30 milyon kat büyük bir yıldızın spagettileşme etkisine maruz kaldığı görüldü. Spagettifikasyon hakkında önemli verileri yakalamanın yanı sıra, gözlemler bilim adamlarının yıldızların yutulmasının dair inanılmaz bir görselleştirme oluşturmalarına yardımcı oldu .

LIGO, Hawking’i Haklı Çıkardı 

Bir simülasyonda gösterildiği gibi, iki kara deliğin birbirine sarmal olarak yaydığı yerçekimi dalgaları. (İmaj kredisi: C. Henze/NASA Ames Araştırma Merkezi)

Haziran ayında, Lazer İnterferometre Yerçekimi Dalgası Gözlemevi (LIGO) araştırmacıları, iki devasa kara deliğin tek bir varlık halinde birleşmesini izlediler ve kara delikler birbirine doğru spiral çizerken oluşan yerçekimi dalgaları olarak adlandırılan uzay-zaman dokusundaki dalgalanmaları analiz ettiler. Ortaya çıkan kara deliğin yüzey alanının, ilk ikisinin birleşiminden daha büyük olduğunu buldular. Şaşırtıcı veriler sağlamanın yanı sıra bulgular, kara delik alanı teoremi olarak bilinen İngiliz astrofizikçi Stephen Hawking’in 1971 varsayımını kanıtlamaya yardımcı ldu. Teorem, bir kara deliğin yüzey alanının zamanla azalmasının imkansız olduğunu belirtmekteydi, Hawking’in hem Einstein’ın genel görelilik teorisini kullanarak türettiği bu yasa yeni bir entropi anlayışı ortaya koydu. Sonuçlar Hawking için bir zafer olsa da, fizikçilerin kafasını karıştırıyor. Kuantum mekaniğine göre , kara delikler küçülüp buharlaşabilmelidir ve bu nedenle, yüzey alanlarının da her zaman artması gerektiğini Hawking yasasıyla nasıl açılayableceğimiz ise şimdilik belirsizdir. 

Kara Delik ve Nötron Yıldızı Birleşmesi

Artist's impression of a neutron star falling into a black hole

Tesisin ile çalışan araştırmacılar açıkladı zaman LIGO Haziran ayında teslim kara delik bulguların bir kuş sürüsü vardı, ilk kez, onlar denilen kompakt varlıklarla birleştirme kara deliklerin görmüştü emin olduğunu neu ron yıldız

Kara deliklerle birlikte, nötron yıldızları, bir süpernova olarak patladığında ve geride bir kalıntı bıraktığında, büyük bir yıldızın ölümünün potansiyel bir sonu olarak çoğu zaman yeni kara delik oluşturur. LIGO daha önce potansiyel kara delik-nötron yıldızı birleşmelerinin ipuçlarını görmüş olsa da, bu yıla kadar iki sinyal, bu tür birleşmelerin gerçekleştiğini kesin olarak kanıtlamamıştı. Her iki tespit de yaklaşık 10 gün arayla Ocak 2020’de gerçekleşti. Birincisi, güneşin kütlesinin bir buçuk katı olan bir nötron yıldızını yutan güneş kütlesinin yaklaşık altı katı olan bir kara delik, ikincisi ise güneşin kütlesinin yaklaşık dokuz katı olan bir kara delik ve kütlesinin yaklaşık iki katı olan bir nötron yıldızını içeriyordu.

Bu yazı Astrafizik.com tarafından Türkçeye aktarılmış olup yazının aslı  space.com sitesine aittir, orijinaline mümkün olduğunca sadık kalmak koşuluyla dilimize çevirilmis olsa da editoryal tarafından katkıda bulunulmuştur. Bu sebeple Astrafizik.com içerik izinlerine tabidir. Astrafizik.com referans gösterilmek koşuluyla kullanıma izin verilmiştir.

Kaynak: https://www.space.com/black-holes-science-discoveries-2021

Çeviri: Sinan YAVUZ

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Popüler Makaleler

More from author

Dünya Dışı Yaşam Macerası 3. Bölüm

Serimizin birinci ya da ikinci yazılarını eğer okumadıysanız okumanızı tavsiye ederiz. İkinci yazımızda sizlerle Dünya dışı canlılardan, şu ana kadar Dünya dışında amip boyutunda...

Dünya Dışı Yaşam Macerası 2. Bölüm

Serinin ilk yazısına buradan ulaşabilirsiniz. Bir önceki yazımızda kısaca Dünya'mızın, Güneş sistemimizin ve hatta galaksimizin sınırlı bir ömrü olduğundan ve bu sebeple insanlığın ebediyyen...

Dünya Dışı Yaşam Macerası 1. Bölüm

Değerli okuyucular yaklaşık 3 yazıdan oluşak bu yazı dizisinde insanlığın Dünya dışı kolonileşme serüveni, Dünya dışı yaşam, uzaylı kavramının irdelenmesi ve son yazıda da...